Wat is het Europese emissiehandelssysteem in één zin?
Het Europese emissiehandelssysteem (EU ETS) is een marktmechanisme dat industriële bedrijven stimuleert hun CO₂-uitstoot te verminderen door hen te verplichten emissierechten te kopen en te verhandelen.
Waarom is dit nu relevant?
Op 25 juni 2025 nam de Tweede Kamer een motie aan, mede-ingediend door Henri Bontenbal (CDA), waarin wordt gevraagd om de Nederlandse nationale CO₂-heffing op de industrie af te schaffen. Het argument: deze nationale heffing vormt een extra kostenpost bovenop het Europese emissiehandelssysteem, wat leidt tot een concurrentienadeel voor Nederlandse bedrijven. Hierdoor staat het EU ETS, en de vraag of aanvullende nationale maatregelen nodig zijn, volop in het middelpunt van de belangstelling.
Wat & Hoe?
Wat is het Europese emissiehandelssysteem precies?
Het Europese emissiehandelssysteem, opgericht in 2005, vormt de hoeksteen van het Europese klimaatbeleid. Het doel is helder: emissies terugdringen tegen de laagste maatschappelijke kosten door marktwerking. EU ETS richt zich vooral op energie-intensieve sectoren zoals elektriciteitscentrales, zware industrie, luchtvaartmaatschappijen en vanaf 2024 geleidelijk ook de zeescheepvaart.
Stel je het EU ETS voor als een CO₂-budget: elk jaar stelt Europa een plafond (cap) vast op de totale toegestane uitstoot van broeikasgassen. Dit plafond daalt jaarlijks om geleidelijk emissies te verminderen, passend binnen de doelstellingen van het Klimaatakkoord van Parijs en de Europese Green Deal.
Hoe werkt het precies?
Het EU ETS functioneert volgens een eenvoudig principe:
- Cap: Er is een maximale hoeveelheid CO₂ die mag worden uitgestoten binnen de EU. Dit plafond wordt jaarlijks verlaagd.
- Allowances: Bedrijven krijgen (of kopen via veilingen) emissierechten om CO₂ uit te stoten. Eén emissierecht staat gelijk aan één ton CO₂.
- Handel: Bedrijven die hun emissies verminderen, hebben rechten over die ze kunnen verkopen aan bedrijven die moeite hebben hun uitstoot terug te dringen.
Door dit mechanisme ontstaat een marktprijs voor CO₂, die bedrijven stimuleert te investeren in schonere technologieën. Hoe hoger de prijs van emissierechten, hoe groter de economische prikkel om te verduurzamen.
Waar vindt handel in CO₂-certificaten plaats?
De handel in emissierechten vindt plaats via gespecialiseerde handelsplatformen, zoals de European Energy Exchange (EEX) in Leipzig en ICE Futures Europe in Londen. Deze markten zorgen voor transparantie, prijsontwikkeling en liquiditeit van emissierechten.
Hoe wordt gecontroleerd hoeveel CO₂ een bedrijf uitstoot?
Bedrijven moeten jaarlijks hun emissies nauwkeurig rapporteren aan nationale toezichthouders (zoals de Nederlandse Emissieautoriteit). De rapportages worden gecontroleerd door onafhankelijke geaccrediteerde verificatie-instanties. Hetzelfde monitorings- en rapportagesysteem geldt ook voor de luchtvaart en – vanaf 2024 – voor de zeescheepvaart.
Wat gebeurt er met de opbrengsten van de verkoop van certificaten?
Sinds juni 2023 moeten lidstaten alle ETS-opbrengsten (of een gelijkwaardig bedrag) besteden aan klimaat- en energiedoelen; alleen steun voor indirecte elektriciteitskosten vormt nog een uitzondering.
Waarom is dit belangrijk?
De rol binnen de energietransitie
EU ETS vormt een essentiële schakel in het bereiken van klimaatneutraliteit in 2050, zoals afgesproken in de Europese Green Deal. Door het uitstootplafond jaarlijks te verlagen, wordt gegarandeerd dat Europese emissies verminderen.
Wat betekent dit in de praktijk voor Europa?
Voor Europa betekent het ETS concreet dat het een marktgerichte stimulans biedt om klimaatdoelen te bereiken zonder elke technologie afzonderlijk te reguleren. Met het ‘Fit-for-55’-pakket heeft het EU ETS ambitieuze doelen gekregen: het systeem moet in 2030 leiden tot een reductie van 62% ten opzichte van 2005.
Sinds de invoering van het ETS in 2005 heeft de Europese Unie aanzienlijke vooruitgang geboekt. Volgens recente cijfers van de Europese Commissie zijn de emissies van sectoren die onder het ETS vallen sinds 2005 met ruim 50% afgenomen (Bron: EC). Ten opzichte van 1990, het referentiejaar voor de internationale klimaatdoelen, is de totale uitstoot van broeikasgassen in de EU inmiddels met 37% gedaald (peildatum 2024).
Wat betekent dit voor Nederland?
In Nederland zorgt het EU ETS ervoor dat Nederlandse bedrijven en energiecentrales voortdurend afwegen of het rendabeler is om rechten te kopen of te investeren in duurzame oplossingen, zoals waterstof of CCS-projecten (carbon capture and storage). Het recente besluit om de nationale CO₂-heffing mogelijk af te schaffen, vloeit voort uit de wens om een gelijker speelveld binnen Europa te creëren.
Kansen en Risico’s
Voordelen en kansen
- Het EU ETS zorgt voor een duidelijke marktprikkel om CO₂-uitstoot te verminderen en stimuleert innovatie.
- Door de Europese schaal ontstaan kostenefficiënte oplossingen en voorkomt het versnippering van beleid.
- Helpt Europa strategische autonomie te realiseren door investeringen in groene technologieën te stimuleren.
Nadelen, risico’s en uitdagingen
- Er bestaat een risico op ‘koolstoflekkage’, waarbij bedrijven hun productie verplaatsen naar landen buiten Europa waar geen of minder strikte klimaatregels gelden.
- De fluctuatie van de prijs voor emissierechten kan onzekerheid veroorzaken, wat nadelig is voor investeringszekerheid.
- Sommige critici vinden het EU ETS niet streng genoeg en pleiten voor aanvullende nationale maatregelen zoals de Nederlandse CO₂-heffing.
Kort samengevat:
Het Europese emissiehandelssysteem stimuleert marktgericht de reductie van CO₂-uitstoot door bedrijven emissierechten te laten kopen en verhandelen. Dit mechanisme draagt bij aan Europese klimaatdoelen, maar vraagt ook om balans tussen effectieve emissiereductie en het behoud van een concurrerende industrie.
Vooruitblik:
De discussie rond het Nederlandse besluit om de nationale CO₂-heffing af te schaffen, benadrukt het spanningsveld tussen Europese harmonisatie en nationale ambities. De toekomst zal laten zien hoe effectief het ETS is zonder aanvullende nationale heffingen, en of verdere aanscherping van Europese regels noodzakelijk is om de klimaatdoelen te bereiken.
6. Verder Lezen / Bronnen
- Europese Commissie: EU ETS
- Tweede Kamer: Nationale CO₂-heffing
- Artikel: Wat betekent ‘Fit-for-55’ voor Nederland?